فرقه وهّابیت و عملكرد آن در تاریخ معاصر
فرقه وهّابیت و عملكرد آن در تاریخ معاصر
منبع: نشریه معرفت
مقدّمه
به طور قطع، میتوان گفت: در دنیای كنونی، غیر از كشور ایران، هیچ دولتِ اسلامی كه قانون و مقرّرات حاكم بر آن كشور، برخاسته از قرآن و سنّت صحیح (متجلّی در تشیّع اثنا عشری) باشد، وجود ندارد. در این میان، كشور عربستان به جهت قداستی كه حرمین شریفین به آن بخشیده و در نگاه مسلمانان جهان به عنوان مهبط وحی و كانون نزول قرآن و سرزمین پیامبر اكرم صلیاللهعلیهوآله در دوره 23 ساله شناخته شده جایگاه ویژهای دارد.این كشور از گذشتهای نسبتا دور، تحت حاكمیت تركان عثمانی قرار داشته و پس از جنگ جهانی اول و دوم با تلاش حاكمان محلّی و با حمایت بریتانیا و امریكا خاندان آلسعود بر سر كار آمدند و تاكنون بر این سرزمین شریف حكمرانی میكنند و در پرتو حكومت این خاندان است كه مذهب وهابیّت در این كشور رواج یافته است.
در رأس برنامههای فكری وهّابیان مبارزه با افكار و اندیشههای ناب تشیّعِ دوازده امامی قرار دارد كه كانون آن، كشور ایران با سرمایه عظیم و گرانسنگ حوزههای علمیه و مراجع و علمای بزرگ است.
یكی از ابزارهای مهم حاكمان عربستان سلاح نفت و ثروت حاصل از فروش آن به سراسر جهان و سعی و تلاش زیاد مبنی بر معرفی اسلامِ سلف صالح به مسلمانان كشورهای اسلامی در آسیا، افریقا، اروپا و امریكا میباشد كه این مسأله پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران گسترش زیادتری پیدا كرد.
چاپ كتابهای پیشوایان سلفیه و وهّابی مانند ابنتیمیه، ابن قیّم، محمدبن عبدالوهّاب و خاندان او و صدها كتاب(1) و مجله دیگر در عربستان و خارج از آن، بر علیه تشیّع، انقلاب اسلامی، رهبری و مردم ایران با به كارگیری جدیدترین فناوری تبلیغاتی و همچنین تربیت مبلّغان وهّابی و تأمین هزینههای مالی آنها، ساختن مساجد متعدّد در سراسر جهان، كمكهای بلا عوض و سرمایهگذاریهای كلان در راه نشر و گسترش اسلام سعودی، گوشهای از فعالیتهای حاكمان وهابی به شمار میآید.
البته وهّابیت در زمان حاضر، دیگر آن وهّابیت خشن اولیه در دهههای نخستین قرن بیستم (1913 م) نیست كه در راه استقرار حاكمیت خود، با كمك اربابان قدرتمند مانند انگلستان، هرگونه صدای مخالف مانند آل رشید در كویت (مورد حمایت عثمانیان) و شرفای مكّه را سركوب نمود، بلكه وهّابیت كنونی حاكمیتی به ظاهر مهربان با مردم و متمایل به دسترسی به آخرین پیشرفتهای علمی و صنعتی جهان و مظاهر نوین تمدن و رفاه میباشد كه البته اینها همه از قدرت نفت و ثروت فراوان كشور عربستان میباشد كه بنا به اعتراف كشورهای صنعتی دنیا، بر بیشترین و بزرگترین انبارهای نفت جهان (41) تسلط دارد.(2)
در مركزیت وهّابیان عربستان، پادشاه (مَلِك) حاكم مطلق است و هیچكس حق عزل او را ندارد و تاكنون كه بیش از هفتاد سال از تأسیس حكومت آلسعود میگذرد، هیچگونه قانون مدوّنی كه در برابر اراده و خواست پادشاه قرار داشته باشد، وجود ندارد. امروزه منافع مردم عربستان با خاندان سعودی گره خورده است. از اینرو، حفظ آل سعود و تسلّط آنان بر امور كشور و شؤون مملكتی با هر قیمت، در درجه اول اهمیت قرار دارد. جمعیت خاندان آلسعود، كه بیش از چهار هزار نفر میباشند، عمده مشاغل و پستهای كلیدی را در سراسر كشور وسیع و پهناور عربستان در دست دارند.
مذهب رسمی كشور عربستان سنّی حنبلی است كه بر اساس تعالیم محمدبن عبدالوهّاب اداره میشود و اقلیّتی (15%) در منطقه شرقی، قطیف، احساء، دمام و ظهران شیعه میباشند. خاندان محمدبن عبدالوهّاب كه به «آل الشیخ» معروف شدهاند، پستهای مهم افتا، ارشاد، تبلیغات، آموزش مذهب وهّابیت و مانند آن را در دست دارند.
در ذیل، به ساختار مذهبی، فرهنگی و سیاسی كشور عربستان سعودی و عملكرد آن در دورههای اخیر، پس از تأسیس كشور و استقرار قدرت وهّابیان اشاره میشود:
الف. مذهب وهّابیگری
محمدبن عبدالوهّاب نجدی تمیمی در سال 1115 ه ./ 1703 م. در عُیینه (یكی از مناطق نجد در جزیرةالعرب) به دنیا آمد. او مدتها زیر نظر پدر، برادر و استادان خود، علوم حدیث، تفسیر قرآن و تاریخ را فرا گرفت تا اینكه پدرش در سال 1153 ه . از دنیا رفت. او مسافرتهای متعددی انجام داد و سرانجام در سال 1160 ه. رهسپار درعیه شد و با محمدبن سعود (حاكم منطقه) آشنا و آراء و پندارهای خود مبنی بر دعوت به توحید خالص و سلفیگری را مطرح و او را مجذوب خود كرد و پیمان محكمی با هم امضا نمودند.براساس این پیمان تقسیم كاری صورت گرفت؛ یعنی سمت سازماندهی و رهبری نیروها (جیش و سپاه) و نصب والی و حاكم برای مناطق، به عهده محمد بن سعود و سِمَت فتوا دادن، قضاوت و نصب قاضی برای مناطق و اجرای حدود، تعزیرات و جمع و نظارت بر توزیع بیتالمال بر عهده محمدبن عبدالوهّاب گذاشته شد.(3)
در سایه این پیمان و اتحاد بین محمدبن عبدالوهّاب به عنوان «امام الدین» (العقیدة) و محمدبن سعود به عنوان «امام السیف» (الجیش)، با هدف گسترش توحید و مبارزه با بدعتها، حمله به مردم روستاها و شهرها آغاز شد و قریب شصت سال این وحدت و همكاری ادامه پیدا كرد.
در طول این مدت، محمدبن عبدالوهّاب با تمسّك به ظواهر بعضی از آیات و احادیث، تمامی مخالفان خود را كافر و مشرك خطاب میكرد و فتوای قتل آنان و مصادره اموالشان را صادر مینمود. او پس از تألیف كتابهای متعدد و تربیت شاگردان و طرفداران زیادی در سال 1206 ه. درگذشت و در درعیه به خاك سپرده شد. اینك به طور خلاصه، به بخشی از آراء و پندارهای محمدبن عبدالوهّاب اشاره میشود:
توحید: معنای «لااله الاالله» برائت جستن از هر معبودی غیر از الله و اخلاص كامل به خدای یگانه است و هركسی كه به غیر خداوند متوسّل شود، مشرك میباشد؛ چون از غیر خدا (مخلوقان) طلب كمك و یاری كرده است.
شفاعت: درخواست شفاعت از پیامبر و اولیای الهی جائز نیست و بدعت است.
قبور: ساختن بناها روی قبور و نذر و نیاز و مانند آن شرك و بدعت است.
اعلان جنگ و جهاد: هر كسی كه دعوت به توحید خالص را نپذیرد و با آن مخالفت كند، مال او حلال و خونش هدر است و جنگهای حكّام آل سعود و وهّابیان در حمله به مكّه، مدینه، عراق، یمن و سوریه بر این اساس بوده است. البته علما و دانشمندان شیعه پاسخهای مناسبی به ادعاهای وهّابیان دادهاند.(4)
درباره سایر آراء و پندارهای محمدبن عبدالوهّاب مانند مخالفت با اختراعات و اكتشافات جدید، مسأله دخانیات و مانند آن بحثهای زیادی مطرح میباشد كه از آنها صرفنظر میشود.(5)
ب. آثار و عملكردهای فرهنگی، علمی وهّابیان
پس از آغاز و استمرار دعوت وهّابیان و استقرار حاكمیت آل سعود، بیشتر سرزمینهای مردم مسلمان جزیرة العرب مانند شهرهای مكّه، مدینه، طائف، دمام، نجران، بریده، الكبار، هفوف، جدّه، تبوك، ریاض (نجد) قطیف، الأحساء و مناطق دیگر به تصرف و اشغال حاكمان سعودی در آمد و با اجبار، آیین وهّابیان رسمیت یافت، ولی تعدادی از مسلمانان مناطق شرقی مانند قطیف، احساء عسیر و نجران، كه قبلاً شیعه اثنا عشری بودند، تسلیم نشدند و هنوز هم مراسم دینی و مذهبی را طبق اعتقاد خود عمل میكنند.وهّابیان نسبت به آیینها و شعایر مذهبی سختگیری زیادی میكنند و با تعمیر و ساختن قبور پیامبران، زیارت قبور اموات، توسّل به اولیای الهی، نذر برای مردگان، طلب شفاعت و بزرگداشت آنها، به طور جدّی، برخورد میكنند!
تمامی كتب، مجلات و سخنان خطبا در مساجد، به ویژه مسجدالحرام و مسجدالنبی، كه چاپ، منتشر و ایراد میشود، درباره مباحث توحید و شرك، بدعت و نهی مردم در استفاده از دعا و توسّل و شفاعت میباشد. اینك شرح مهمترین مراكز و دستگاههای فرهنگی تبلیغاتی وهّابیان:
1. تبلیغ وهّابیگری در داخل عربستان
1ـ وزارت حج و اوقاف و ارشاد و شؤونات اسلامی: به دلیل اهمیتی كه مسأله حج در بین مسلمانان جهان دارد و همه ساله میلیونها زن و مرد مسلمانِ عاشق حضور در مراسم عبادی ـ سیاسی حج بیتاللّهالحرام و زیارت قبر مقدّس پیامبرگرامی و صحابه ایشان و بازدید از امكنه تاریخی، عازم عربستان میشوند، حاكمان سعودی وزارتخانه مستقلی به نام «حج» تشكیل دادهاند كه وظیفه اساسی و مهم آن، رسیدگی به مسائل حج و حجّاج میباشد. تمامی علما و دانشمندان وهّابی، باید آمادگی كامل در جهت برگزاری مراسم را داشته باشند و احكام و سؤالات شرعی حاجیان را طبق مذهب وهّابیت پاسخ گویند.
اداره حرمین شریفین (مكّه و مدینه) از وظایف عمده وزارت حج و شؤونات اسلامی است. این وزارتخانه به طور منظّم، كتب، مجلاتی برای معرفی مكانهای تاریخی و اعمال مذهبی مسلمانان طبق مذهب وهّابیت چاپ، منتشر و توزیع میكند.(6) لازم به ذكر است كه مؤسسات و نهادهای متعددی مانند «مجلس شورای الدعوة والارشاد»، «المجلس الاعلی و الشؤون الاسلامیة»، «ریاسة شؤون الحرم المكّی والحرم المدنی»، «دور الحج فی نشره الدعوة»، «هیئة الأمر بالمعروف و النهی عن المنكر»، «الرسالة العالیة لادارة الهجرة العلمیة والاِفتا»، «الجماعة الخیریة لتحفیظ القرآن الكریم» و «هیئة كبار العلماء» زیرنظر وزارت حج فعالیت میكنند كه هر كدام به سهم خود با برپایی جلسات، سخنرانیها در داخل و خارج، تألیف كتب و چاپ نشریات و توزیع و اهدای آنان، به ویژه در ایام حج (ماههای ذیالقعدة و ذیالحجة)، به وظایف خود عمل میكنند.
2ـ دانشگاهها و مراكز علمی، مذهبی
1) «جامعة امالقری» بمكة المكرمة: این دانشگاه در سال 1369 ه. ابتدا به صورت دانشكده «الشریعة» تأسیس و در سال 1401 ه. با موافقت مجلس الوزراء به دانشگاه ام القری تغییر نام داد. هدف از تأسیس این دانشگاه، آموزش زبان عربی و گسترش فرهنگ اسلامی برای برادران و خواهران میباشد و در شهرهای جدّه و طائف نیز شعبه دارد.
دانشكدههای «كلیة الشریعة»، «مركز البحوث العلمی»، «احیاء التراث الاسلامی»، «مركز البحوث النفسیة والتربویة»، «مركز ابحاث الحج»، «معهد تعلیم اللغة العربیة» و «المركز العالمی للتعلیم الاسلامی» زیرنظر این دانشگاه فعالیت میكنند.
این دانشگاه تاكنون كتابها و مجلات متعددی را چاپ و منتشر كرده است.(7)
2) الجامعة الاسلامیة بالمدینة المنوّرة: این دانشگاه در سال 1380 ه. برای خدمت به جهان اسلام و كمك به آموزش و تربیت علما و خطبا و مبلّغان مذهبی در شهر مدینه تأسیس شد كه تاكنون فعالیتهای مهمی در زمینه چاپ و نشر كتاب و مجله انجام داده است.
3) «جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیة»: این دانشگاه در سال 1394 ه. با هدف خدمت به جهان اسلام در زمینه بحثهای اسلامی و گسترش و تبلیغ آن در كشورهای گوناگون تأسیس شد. دانشكدههای مهم «كلیة اللغة العربیة»، «كلیة اصولالدین»، «كلیة العلوم الاجتماعیة»، «المعهد العالی للقضاء» و «مركز البحوث» وابسته به آن هستند كه كتابها و مجلّات گوناگونی در زمینه اهداف خود، چاپ و توزیع نمودهاند.(8)
4) جامعة الملك سعود: این دانشگاه از سال 1398 ه. در زمینه مباحث تربیتی، اقتصادی، ادبی، اداری، بیمارستانی و سایر علوم فنی مانند زراعت و هندسه تأسیس شد و آثار و تألیفات گوناگونی به زبانهای عربی و انگیسی منتشر نموده است.(9)
5) جامعة الملك عبدالعزیز: این دانشگاه از سال 1405 ه. تأسیس و در زمینه مباحث اقتصادی و اداری و آداب و علوم انسانی و زمینشناسی، هندسه و مانند آن فعالیت میكند. از مهمترین مراكز علمی این دانشگاه، «مركز أبحاث الاقتصاد الإسلامی» میباشد كه تاكنون 207 كتاب و 20 نشریه مهم منتشر نموده و با «سازمان كنفرانس اسلامی» نیز همكاری دارد.(10)
3ـ رابطة العالم الاسلامی: این مركز در سال 1381 ه./ 1962 م توسط ملك سعود در مكّه افتتاح شد و تاكنون 38 سال از تأسیس آن میگذرد و از پرقدرتترین سازمانهای مذهبی در عربستان محسوب میشود.
وظایف مهم این مركز عبارتند از: آموزشهای اسلامی، چاپ و توزیع قرآن و كتب اسلامی، آموزش زبان عربی، كمك مالی به كشورها و اداره مؤسسات خیریه در سراسر جهان.
مجموعهای از مجامع و ادارات دینی وابسته به این سازمان عبارتند از: 1. مجمع فقه اسلامی؛(11) 2. شورای عالی جهانی مساجد؛ 3. مؤتمر (كنفرانس) تربیت اسلامی؛ 4. جمعیت اسلامی جوانان.
این سازمان طی 10 سال گذشته قریب یك میلیارد ریال صرف ساختمان بناهای اسلامی و ترویج اسلام سعودی نموده و دولت عربستان مبلغ 35 میلیون ریال به سازمانهای خیریه، بیمارستانها و درمانگاهها در خارج از كشور، 20میلیون ریال به نشر و حفظ قرآن و ارشاد اسلامی كمك كرده است.
تاكنون بیش از یكهزار مسجد و صدها مركز اسلامی در سراسر جهان زیر نظر این سازمان مشغول فعالیت هستند.
كمكهای این مركز در كشورهای دیگر برای احداث 2 مؤسسه اسلامی، 1259 مسجد، 1069 مدرسه، 200 مؤسسه مذهبی، 134 دانشگاه، 41 درمانگاه، 76 بیمارستان و یك دانشكده جهان عرب در پاریس هزینه شده است.(12)
4ـ رئاسة ادارات البحوث العلمیة والافتاء و الدعوة والارشاد(هیئة كبار العلماء): در سال 1391 ه. به دستور ملك خالدبن عبدالعزیز، فرمانی خطاب به شیخ ابراهیم بن محمد آل الشیخ (از نوادگان محمدبن عبدالوهّاب) صادر و قرار شد، گروهی از علما و دانشمندان وهّابی عربستان متشكّل شوند تا ضمن بحث و بررسی، (به صورت گروهی و دسته جمعی) فتواهای لازم برای احكام شرعی بدون توجه به مذاهب فقهی مشهور اهل سنّت (حنبلی، شافعی، حنفیو مالكی) را صادر نمایند و مردم نیز موظّف به پیروی و اطاعت باشند.
در سال 1395 ه. پس از مرگ شیخ ابراهیم بن محمد آل الشیخ، ریاست این اداره به شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز (آل الشیخ) منتقل گردید.
شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز در سال 1330 ه. در شهر ریاض متولد شد. دروس دینی و اسلامی را از استادانی مانند الشیخ محمد بن عبداللطیف بن عبد الرحمان آل الشیخ و الشیخ محمد بن ابراهیم آل الشیخ فرا گرفت. سپس سالها امور قضا، تدریس، سخنرانی و ریاست دانشگاه اسلامی در مدینه را عهده دار بود. بن باز در سال 1346 ه. در اثر بیماری از دو چشم نابینا گردید، ولی مشكل كوری نتوانست او را از فعالیت علمی و سیاسی باز دارد.
5ـ سایر مراكز و مؤسسات مذهبی: مؤسسات و سازمانهای دیگری كه در عربستان، به فعالیتهای مذهبی ـ دینی و خیریه میپردازند، عبارتند از:
1. «هیئة الأمر بالمعروف والنهی عن المنكر» 2. «الجماعة الخیریة لتحفیظ القرآن الكریم»؛ 3. «مجمع الملك فهد لطباعة المصحف الشریف»؛ 4. الندوة العالمیة للشباب الإسلامی»؛ 5. «المجلس الأعلی للشؤون الاسلامیة»؛
روشن است به دلیل آنكه كشور عربستان از قدیم یك كشور تاریخی، اسلامی و مذهبی بوده، همواره فرهنگی آمیخته به دین و آداب و رسوم مذهبی داشته و مردمان این كشور نیز پایبندی زیادی به انجام فرایض دینی، آداب و سنن مربوط به مذهب دارند. البته در كنار فرهنگ دینی، فرهنگ و آداب و رسوم قبیلهای و نژادی نیز در مردم تأثیر داشته است.(13)
6ـ حوزههای علمیه و مراكز آموزشی ـ دینی: در كشور عربستان، چیزی بنام حوزههای علمیه، آنطوری كه در كشورهای شیعهنشین مرسوم بوده و هست، وجود ندارد. پس از استقرار دولت عربستان سعودی (به ویژه در مرحله سوم آن بدست ملك عبدالعزیز بن سعود در سال 1353 ه.) دولت تلاش زیادی به عمل آورد تا غیر از مراكز دانشگاهی، مركزیتی به عنوان حوزههای علمی مانند حوزههای علمی شیعه و یا مدارس امام خطیب (الجامعات الاسلامیة در عثمانی و جامع الأزهر در مصربوجود نیاید.
در واقع، حوزههای علمی ـ دینی عربستان، شكل دانشگاهی تكامل یافته است، به طوری كه مروّج آیین و مذهب رسمی وهّابیت هم هستند. از گذشتههای دور تاكنون، از داخل و خارج عربستان علاقهمندان به تحصیل در رشتههای دینی مانند قرآن، تفسیر، حدیث، تاریخ اسلام و فقه جذب دانشگاههای این كشور مانند «جامعة امالقری»، «جامعة الملك سعود»، «جامعة الملك عبدالعزیز» و «جامعة الاسلامیة فی المدینة» میشوند.
برای نمونه، دانشگاه اسلامی در مدینه (تأسیس در سال 1381 ه.) با 5 دانشكده تخصصی و بخشهای گوناگون وابسته، به آموزش دانشجویان در شریعت اسلامی، تبلیغ و ارشاد، اصول دین، قرآن و حدیث، حدیث و روایات شریفه، مطالعات اسلامی، زبان عربی و مانند آن میپردازد. فارغالتحصیلان این مراكز علمی به اقامه نماز جماعت در مساجد و تبلیغ مسائل شرعی و دینی در داخل و خارج عربستان مشغول میشوند.(14)
در كشور عربستان، هرگونه فعالیت مذهبی خارج از آیین وهّابیت ممنوع است و به شدت با آن برخورد میشود. البته در میان وهّابیان نیز گرایشهای مختلف تندروی افراطی (متعصّب)، سنّتگرا، معتدل و میانهرو وجود دارند.
ارتباط و وابستگی شدید سیاسی، نظامی، اقتصادی كشور عربستان به امریكا، انگلستان، مسأله فلسطین، مسائل حج و برخورد با حجاج ایرانی در سال 1407 ه./ 1366 ش، جنگ ایران و عراق، مسأله افغانستان، گروه «سپاه صحابه» و گروه «طالبان»، باعث اعتراض و شورشهای متعددی در شهرهای مكّه، مدینه و مناطق دیگر، به ویژه مناطق شیعهنشین، شده است.
دولت سعودی در نصب مسؤولان دینی، سیاسی و اقتصادی كشور دقت زیادی صرف میكند تا مبادا مخالفان سیاستهای آل سعود میدان و فرصت فعالیت پیدا كنند.
7ـ مراكز انتشاراتی، رسانهای و كتابخانهای: حكام وهّابی آلسعود از تمامی امكاناتی كه از استخراج بیحدّ و حساب نفت به دست میآید، در راه تبلیغ حكومت استبدادی سعودی و آیین منحرف وهّابیت استفاده میكنند. یكی از مهمترین فعالیتهایِ مراكز فرهنگی، رسانهای (رادیو، تلویزیون و مطبوعات) تلاش در معرفی نظام حكومتی آل سعود و آیین وهّابیت به عنوان بهترین تشكیلات اداری و مذهب مورد علاقه مردم و هماهنگ با قرآن و سنّت نبوی است. هرگونه تحقیق و پژوهشی كه همگام این برنامهها باشد، تهیه، تنظیم، منتشر، نگهداری و تبلیغ میگردد و هرگونه تألیف و تحقیقی كه موافق با مذاهب دیگر (به ویژه مذهب تشیّع دوازده امامی) باشد، به عنوان انحراف از دین اسلام و بدعت و كفر معرفی و مردم را از نزدیك شدن به آن منع میكنند.
برای نمونه، تعدادی از كتابخانهها، مراكز انتشاراتی، آثار منتشره و رسانههای تبلیغاتی كشور عربستان ذیلاً معرفی میشود.
الف) كتابخانهها:
1. كتابخانه دانشگاه ملك سعود در شهر ریاض دارای بیش از 11 میلیون جلد كتاب عربی و فارسی، 3000 نشریه ادواری، 8600 نشریه دولتی و منابع كمیاب خطی فراوان؛2ـ كتابخانه عمومی ملك عبدالعزیز دارای 200000 جلد كتاب عربی، انگلیسی و مجموعه زیادی از نسخههای خطی كمیاب و نشریات ادواری در موضوعات گوناگون؛
3ـ كتابخانه دانشگاه اسلامی مدینه منوّره دارای 334000 جلد كتاب، نشریه، پایاننامه، اسلاید و میكرو فیلم در موضوعات گوناگون؛
4ـ كتابخانه انجمن اداره عمومی دارای بیش از 1770000 جلد كتاب عربی، انگلیسی و مجلات دورهای و نشریات دولتی؛
5ـ كتابخانه ملی ملك فیصل دارای 37000 جلد كتاب به زبان عربی، انگلیسی و فرانسه؛
6ـ كتابخانه ملی ملك فهد در حال حاضر، بیش از 30 هزار مدرك و سند پیرامون تاریخ عربستان و توسعه كشور سعودی را نگهداری میكند.
ب) مؤسسات انتشاراتی و چاپخانهها:
بیش از 117 مركز انتشاراتی و چاپخانه در زمینه چاپ و انتشار كتاب و مجله در عربستان تأسیس شده كه مهمترین آنها به شرح ذیل است:1. دار ابن الجوزی، دمام؛ 2. مؤسسة اُسام، الریاض 3. مكتبة الأوس، المدینة؛ 4. مكتبة الباز، مكّة؛ 5. دارالشروق للنشر والتوزیع، جدّة؛ و...
ج) كتابهای منتشرشده ضد شیعه:
بخش مهمی از كتابهای منتشرشده به زبانهای عربی، انگلیسی، فارسی و اردو در این چاپخانهها غیر از كتب قدیمی پیشوایان سلفیگری مانند ابنتیمیه، ابن القیم، ابن كثیر و محمدبن عبدالوهّاب اختصاص به ردّ عقاید مذهب شیعه و دشمنی و ضدیت با آن، به ویژه پس از انقلاب اسلامی ایران، دارد كه ناشران با دستور حاكمان وهّابی با جدیّت زیادی آنها را چاپ و در داخل عربستان و خارج آن در میان مسلمانان و غیر مسلمانان (بیشتر به صورت اهدایی) توزیع میكنند.(15)برخی از كتابهای ضد شیعه، كه در عربستان چاپ و در سراسر دنیا توزیع میشود، از این قرار است:
1ـ الشیعة و تحریف القرآن، محمد مال الله؛
2ـ كلمات فی كشف الاباطیل والافترائات، عبدالفتاح ابوغدّه، الاستاذ فی جامعة الملك سعود بالریاض؛
3ـ وجاء دور المجوس، عبدالله محمد الغریب (این كتاب پر از افترا و تهمت به شیعه و انقلاب اسلامی ایران است)؛
4ـ و جاؤوا یركضون، ابوبكر جابرالجزایری، المدّرس بالجامعة الاسلامیة؛
5ـ مهلاً یا دعاة الضلالة، الواعظ بالمسجد النبوی الشریف؛
6ـ حوار هادیٌ بین السنّة والشیعة، عبدالله بن سعید ابوالجنید؛
7ـ مسألة التقریب بین الشیعة والسنّة، ناصربن عبدالله بن علی؛
8ـ تبدید الظلام و تنبیه النیام الی خطر التشیع علی المسلمین والاسلام، ابراهیم سلیمان الجبهان؛
9ـ بطلان عقاید الشیعة و بیان ضیق معتنقیها و مفتریاتهم علی الاسلام من مراجعهم الاسلامیة، محمد عبدالستار التونسی؛
10ـ الشیعة والمتعة، محمد مال الله؛
11ـ عقیدة الامامیة عند الشیعة الاثنیعشریة؛ دراسة فی ضوء الكتاب والسنّة، علی السالوس؛
12ـ الخطوط العریضة، محب الدین الخطیب (این كتاب مكرّر به چاپ رسیده است)؛
13ـ الثورة الایرانیة فی میزان الاسلام، محمد منظور النعمانی؛
14ـ عبدالله بن سبا واثره فی احداث الفتنة فی صدر الاسلام، سلیمان بن حمد العود؛
15ـ المؤامرة علی الكعبة من القرامطة الی الخمینی؛ تاریخ و وثائق، الدكتور عبدالمنعم النمر، مكتبة التراث الاسلامی، القاهرة، 1988 م؛
16ـ الشیعة واهل البیت، دكتر احسان الهی ظهیر، ادارة ترجمان السنة، اللاهور، پاكستان، 1403ه.؛
17ـ الشیعة والقرآن، دكتر احسان الهی ظهیر؛
18ـ مفاهیم یجب ان تصحّح، السید محمد بن علوی المالكی، دائرة الاوقاف والشؤون الاسلامیة، دبی، 1415ه.؛
19ـ رسالة الردّ علی الرافضة، محمدبن عبدالوهاب.
و...
یكی از مسائل مهمی كه در بیشتر این كتابها به چشم میخورد و نویسندگان وهّابی آن را مطرح میكنند، مسأله اختصاصی دانستن تفسیر اسلام و سنّت نبوی صلیاللهعلیهوآله به مركز وحی (حرمین شریفین) و علما و ساكنان آن است و هر گونه عقیده و فكری را كه خارج از محیط حرمین در سراسر جهان مطرح شود، باطل میدانند. دانشمندان وهّابی خود را متولّیان و مفسّران جهان اسلام میدانند و داعیه رهبری آن را دارند. آنان با فراخوانی متفكران و دانشمندان جهان اسلام و با در اختیار گذاشتن امكانات (كتابخانه و بودجه) در راه این هدف تلاش میكنند.
بخش عمده آثار منتشره (غیر از ضدیت با عقاید تشیّع و ایران اسلامی) درباره جنبش و دعوت سلفیگری و وهّابیگری مطابق با آثار ابنتیمیه، محمدبن عبدالوهّاب و مبارزه با هرگونه نوآوری و مخالفت با افكار پیشوایان سلفی میباشد كه برای نمونه میتوان به انتشار كتابی با عنوان حوارٌ هادیٌ مع محمد الغزالی، وقفات مع كتاب السنّة النبویة چاپ دارالوطن، الریاض تألیف سلمان بن فهد العودة اشاره كرد كه در مخالفت با افكار نویسنده پرآوازه معاصر مصری (الشیخ محمد الغزّالی) نوشته شده، نویسندهای كه به بحثهای عقلی و علمی پرداخته و طرفدار نوآوری فرهنگی در جهان امروز، دفاع از انقلاب اسلامی ایران، امام خمینی قدسسره و مخالف وهّابیان است.
به هرحال، اینها بخشی از فعالیتها و تلاشهای وهّابیان سعودی میباشد. البته بحثهای فقهی كه در بعضی مجلّات علمی مانند مجلة البحوث الفقهیة، از انتشارات مجمع الفقه الاسلامی وابسته به رابطة العالم الاسلامی چاپ و منتشر میشود قابل توجه و امیدوار كننده است.(16)
د) مطبوعات و رادیو و تلویزیون و خبرگزاریها:
1. مطبوعات: در كشور عربستان، تمامی مطبوعات در داخل و خارج كشور به زبانهای عربی و انگلیسی با شمارگان بالا، زیر نظر دولت (وزارت تبلیغات) و با بودجه دولتی فعالیت میكنند. در واقع، رسانهها بازگوكننده خط فكری و سیاسی حاكم بر كشور هستند كه دولت آن را ترسیم میكند.مهمترین روزنامهها و مجلات عربی و انگلیسی عبارتند از: الجزیرة، الریاض، المدینة المنوّرة، عُكاظ، الیوم، البلاد، الشرق الاوسط، الحیات، المجلة، المستقبل، الندوة، الدعوة، المجتمع، المسلمون، اخبار العالم الاسلامی، الیمامة و...
Saudi Business, Arabian sun, News from Saudi Avabia, Saudi Economic Surrey , Saudi Arabia Business Week. Arab News.
2. خبرگزاری (داخلی و خارجی): خبرگزاری داخلی در سال 1970 م تأسیس شده است و با عنوان عربی «وكالة الأنباء السعودیة» و عنوان لاتین «S.P.A» فعالیت میكند.
ـ خبرگزاری اسلامی «I.P.A»؛
ـ خبرگزاری خارجی رویتر و آسوشیتدپرس.
3. رادیو و تلویزیون: رادیو و تلویزیون عربستان در سال 1967 م راه اندازی شده و زیرنظر دولت، به ویژه وزارت اطلاعات، قرار دارد و به زبانهای عربی، انگلیسی، فارسی، فرانسوی، تركی، اردو در جهت سیاستهای فرهنگی، سیاسی كشور برنامههای درون مرزی و برونمرزی تهیه و پخش میكنند.
فعالیت فرهنگی، رادیویی و تلویزیونی برای مردم آزاد نیست و تمام مردم طی فرمانی از اظهار نظر مطبوعاتی و رسانهای ممنوع شدهاند، ورود نشریات خارجی به دلیل انتقاد از برنامههای حكومتی سعودی به داخل كشور ممنوع میباشند و اعضای حاكم بر كشور كه تماما از خاندان سعودی و وابستگان آنان میباشند، شدیدا بر برنامههای رسانههای نظارت دارند.
2. تبلیغ وهّابیگری در خارج از عربستان
تبلیغ وهّابیت در كشورهای اسلامی مسألهای جدّی است. غیر از انحرافات اساسی این فرقه، كه از آراء و پندارهای پیشوایان سلفیگری (ابنتیمیه و محمدبن عبدالوهّاب) نشأت گرفته است، از سوی دیگر، به عنوان ابزاری در دست استعمارگران و سیاستهای شیطانی امریكا و انگلستان قرار دارد و یكی از عوامل اصلی ایجاد اختلاف و تفرقه بین مسلمانان محسوب میشود.
تفرقه و تشتّت در دنیای اسلام، خواست استكبار جهانی به سركردگی امریكا میباشد و در اثر همین اختلاف و تشدید آن، دشمنان اسلام و مسلمانان بیشترین بهرهبرداری را از ذخایر مادی و معنوی كشورهای اسلامی و از سلطه و نفوذ بر مناطق مسلماننشین كردهاند.
دشمنی و خصومت وهّابیان با تشیّع دوازده امامی و انقلاب اسلامی، كه به رهبری امام خمینی قدسسره در سال 1357 ه./ 1978م به پیروزی رسید، قابل كتمان نیست.(17)
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تاكنون، از سوی دستگاههای تبلیغاتی و انتشاراتی و مراكز علمی و تبلیغی وهابیّت صدها و هزاران جلد كتاب و نشریه در تبلیغ وهّابیت و دشمنی با تشیع و اهل بیت علیهمالسلام چاپ و در كشورهای ایران (مناطق سنّی نشین شرق و غرب) پاكستان، عراق، سوریه، لبنان، هند، اردن و افغانستان، مصر، لیبی الجزایر، مغرب، تركیه، كشورهای آسیای میانه، تاجیكستان و كشورهای قاره اروپا و امریكا توزیع و تبلیغ شده و میشود.
تربیت مبلّغان مذهبیِ داخلی و خارجی در دانشگاههای عربستان جایگاه ویژهای دارد؛ مبلّغانی كه پس از طی دورههای لازم، آیین و مرام وهّابیت را فراگرفته و برای معرفی وهّابیگری و مبارزه با افكار تشیّع و ایران اسلامی، به سراسر دنیا اعزام میشوند. فعالیتهای تبلیغی وهّابیان در مناطق شیعهنشین منطقه شرقی عربستان مانند قطیف، احساء، دمام و ظهران نیز كم نیست. در این مناطق، تمام مسؤولان اداری ـ سیاسی و فرهنگی از طرفداران حكومت سعودی انتخاب میشوند و حتی معلمانِ مدارس و امامانِ مساجد نیز باید گرایش به آیین وهّابیت داشته باشند.
شیعیان حق تبلیغ فرهنگ و آداب و رسوم شیعی در عبادات دینی و آموزش آن را ندارند و در صورت مشاهده به سختترین نوع با آنها برخورد میشود.(18)
اكنون بعضی از كشورهایی كه وهّابیان به تبلیغ آیین وهّابیگری در آنها موفق بودهاند، ذكر میشوند:
1ـ پاكستان
كشور اسلامی پاكستان با چهار ایالت پنجاب، سرحد، سند و بلوچستان در همسایگی شرقی ایران با فرهنگ سنّتی ـ اسلامی و حاكمیتی حزبی، همواره مورد طمع و تجاوز استعمارگران خارجی بوده است.مهمترین احزاب این كشور حزب «مردم»، «جماعت اسلامی»، «استقلال» و «نهضت اجرای فقه جعفری» میباشند و این كشور به دو دلیل (فقر فرهنگی و نفوذ روحانیان متعصّب و مخالف شیعه) یكی از عمدهترین مراكز تبلیغ وهّابیت در بین كشورهای اسلامی است. گروههای پاكستانی وهّابی مذهب گاه به صورت حزب سیاسی، با نفوذ در دولت و گاه به صورت گروههای فرقهگرای تروریستی و گاه به صورت فعالیتهای فرهنگی عمل میكنند.
بخش زیادی از روحانیان طرفدار آیین وهّابیت در پاكستان، دروس دینی خود را در كشور عربستان گذرانده و یا با حمایت مالی و سیاسی و فرهنگی سعودیان به مسؤولیتها و مناصب مهم دست پیدا كردهاند.(19)
سفارت و نمایندگیهای عربستان سعودی در پاكستان همواره از فعالیتهای گروههای فرقهگرا و مخالف شیعیان، حمایت میكند و تعداد زیادی از جوانان این كشور را برای تحصیل در دانشگاهها و مراكز علمی عربستان، جذب میكند و از تأسیس گروههای تروریستی و حمایت مالی و سیاسی آنان غافل نیست، كه نمونههایی آورده میشود:
الف. گروه سپاه صحابه: «سپاه صحابه» نمونه كامل یك حزب تفرقهگرا و مورد حمایت عربستان در پاكستان میباشد. این حزب در سال 1984 م، توسط فردی به نام حقنواز جهنگوی در شهر جهنگ (ایالت پنجاب) در زمان حكومت ژنرال ضیاءالحق تأسیس و با سرعتی بیسابقه در سراسر كشور گسترش یافت.
مراكز فعالیت «سپاه صحابه» (شهرهای سیالكوت، فیصلآباد، جهنگ و مانند آن) مناطقی هستند كه قبلاً محل فعالیت فئودالهای شیعه مذهب بوده و تأسیس «سپاه صحابه» یكی از ابزارهای فئودالهای سنّی مذهب در مبارزه با شیعیان میباشد.(20)
از سوی دیگر عربستان سعودی كه پشتیبان سرسخت ضیاءالحق بود، از «سپاه صحابه» و فعالیتهای آنان حمایت مالی و سیاسی میكرد. یكی از شعارها و اهداف تأسیس «سپاه صحابه» دفاع از احترام به صحابه (گرایش وهّابیان) و مبارزه با افكار شیعیان (به بهانه مخالفت با صحابه) و انقلاب اسلامی ایران است. تبلیغات گسترده و گمراهكننده آنها و كارهایی مانند آدمربایی، سرقت مسلّحانه، ترور، كشتار جمعی (بمبگذاری) و اعمال وحشیانه دیگر، باعث ایجاد وحشت و دلهره در بین شیعیان شده است.(21)
لازم به ذكر است كه «سپاه صحابه» گروهكهای وابسته دیگری را كه در جهت اهداف آنها تلاش میكنند مانند گروه «سوار اعظم» به رهبری مولانا اسفندیار و سلیمالله خانی و گروه «حركةالانصار» و «تنظیمالدعوة» تأسیس نموده است.
ب. دكتر احسان الهی ظهیر: نامبرده، كه متولد پاكستان بود و تحصیلات خود را در عربستان و با حمایتهای مالی وهّابیان سعودی طی كرد، یكی از مهرههای تفرقهانگیز و مبلّغان فرقه وهّابی و عامل قتل عام تعداد زیادی از شیعیان در مراسم عزاداری در پاكستان و كشورهای دیگر است. نمونههایی از آثار و تألیفات او در تبلیغ آراء و سیاستهای وهّابیان و مبارزه با عقاید تشیّع عبارتند از:
- الشیعة واهل البیت؛ الشیعة والتشیّع؛ الشیعة والقرآن؛ الشیعة والسنّة.
ج. تأسیس مراكز فرهنگی، آموزشی و خیریه در ایالت بلوچستان پاكستان: رژیم آل سعود وهّابی از شهریور ماه 1368 به بهانه كمكهای آموزشی و انساندوستانه به مهاجران افغانی در ایالت بلوچستان، مراكز متعددی را به نامهای «مؤسسه الدعوة الاسلامیة»، «ادارة الاسراء»، «مؤسسه مكة المكّرمة الخیریة» و «مؤسسة مسلم» تأسیس و از طریق كمكهای مالی، فرهنگ ضد شیعی وهّابیت و سیاستهای ضد ایرانی را نیز از طریق توزیع كتاب، جلسات سخنرانی، فیلم و نوار و عكس به آوارگان و مهاجران سنّی مذهب مقیم در این ایالت منتقل میكند.
طبق گزارشهای به دست آمده، مهمترین فعالیتهای این مراكز عبارتد از: پرداخت حق التدریس به كسانی كه به كودكان افغانی قرآن تعلیم میدهند، تغذیه فرهنگی (كتاب و جزوه و تصویر) پرداخت مستمری به گردانندگان اردوگاههای آوارگان افغانی و روحانیان وابسته به افكار وهّابیان، چاپ و نشر و توزیع كتاب (كتابهای اهل سنّت و كتابهای ضد تشیّع) برای مهاجران و آوارگان افغانی به زبانهای فارسی ـ اردو ـ پشتو و... .
2. افغانستان
گروه «طالبان»(22) از قوم پشتون (بزرگترین قوم افغانستان) هستند، كه به دست ارتش (23)I.S.I، «سپاه صحابه»، «جمعیت العلما»ی پاكستان و مدارس دیوبند، (محل آموزش اندیشهها و پنداریهای وهّابیان) شكل گرفت.هرچند طالبان، مدعیِ استقرار شریعت غرّای محمدی صلیاللهعلیهوآله هستند و خود را حنفی مذهب و صوفی مشرب قلمداد میكنند، ولی اعمالشان نشاندهنده احیای سنّتهای قومی و قبیلهای 250 سال گذشته پشتونها میباشد. این باورها و سنّتها شباهت زیادی با عملكرد وهّابیان دارد، به طوری كه شواهد موجود نشان از حمایت كامل سیاسی، فكری و اقتصادی عربستان از آنها دارد.(24)
نام این گروه در دوازدهم اكتبر 1994 م برای اولین بار روی تلكس خبرگزاریها در جهان مطرح شد، آنها با یك دسته دویست نفره به طور سریع، در سایه حمایت مالی و نظامی دولت پاكستان، امریكا، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، توانستند مناطق وسیعی را از دست دولت اسلامی افغانستان خارج كنند و به تصرّف خود درآورند.(25)
نقش عربستان سعودی در ظهور و رشد طالبان: عربستان از زمانهای گذشته، به ویژه در زمان اشغال كشور افغانستان، توسط شوروی (سابق) به چند دلیل عمده به مسائل این كشور توجه داشت:
1ـ ممكن است در صورت ادامه اشغال، شوروی بتواند برای رسیدن به منافع نفتی خلیج فارس، اقداماتی صورت دهد.
2ـ ادامه اشغال و گسترش نظام كمونیستی، اعتقادات مسلمانان جهان و افغانستان را در معرض خطر قرار میدهد.
3ـ ادامه اشغال افغانستان و حمایت ایران از گروههای جهادی شیعه، با ایفای نقش اُمّالقرایی عربستان سازگار نیست.
4ـ رقابت با نفوذ رو به گسترش جمهوری اسلامی ایران در كشورهای آسیای میانه، به ویژه پس از فروپاشی شوروی و نظام كمونیستی.
با توجه به دلایل مزبور، عربستان به طور جدّی و به صورتهای گوناگون در مسائل افغانستان دخالت نمود:
الف. مبلغ دو میلیارد دلار در سالهای 1992 تا 1994 م، به پشتونها (گلبدین حكمتیار) كمك مالی كرد.(26)
ب. در حمایت از گروههای جهادی مخالف ایران، مبلغ 150 میلیون دلار به دولت ربّانی ـ مسعود(27) كمك كرد.
ج. دولت عربستان در كنار پاكستان، به حمایت مالی و نظامی از جنبش «طالبان» پرداخت. در یك رقم، برای خرید تسلیحات نظامی «طالبان» از اوكراین، بخش عمده مبلغ هفتاد میلیون دلاری را پرداخت نمود.(28)
دكتر حمید احمدی مینویسد: «عربستان در پشتیبانی از طالبان، دو انگیزه اساسی داشته است: نخست آنكه عربستان خود را اُمّ القرای جهان اسلام میداند و كمك به مسلمانان را نوعی وظیفه دینی و الهی برای خود در نظر میگیرد. انگیزه دوم، رقابت با نفوذ رو به رشد ایران در افغانستان و آسیای مركزی و منزوی ساختن جمهوری اسلامی ایران، كه خود را اُمّالقری جهان اسلام میداند، بوده است.»(29)
انورالحق احدی میگوید: «با وجود اینكه عربستان هیچ منافعی در آسیای مركزی ندارد، امریكا و پاكستان را متحدین استراتژیك و ایران را رقیب منطقهای خود میپندارد.»(30)
دولت عربستان در تاریخ 26/ 5/ 1997 م به شكل صریح، با به رسمیت شناختن حكومت خودخوانده گروه «طالبان»، سفارت ریاض در افغانستان را تحویل آنها داد.
3. كشورهای دیگر:
كشور بزرگ هندوستان (دومین كشور جهان از نظر جمعیت) كه دارای نژادهای جمعیتی و گرایشها و مذاهب گوناگون میباشد(31)، یكی از مناطقی است كه به ویژه پس از استقلال پاكستان و رسمیت یافتن مذهب و زبان هندو، از فعالیتهای تبلیغاتی وهّابیت در امان نمانده است.در سایه كمكها و حمایتهای مالی و تبلیغاتی وهّابیان سعودی، به دلیل فقر شدید مسلمانان، گرایش به آیین وهّابیت در بین مردم مسلمان هند زیاد دیده میشود.
در ایران اسلامی و بین مردم سنّی مذهب ساكن در مناطق مرزی(32) از تبلیغات سعودیان وهّابی در امان نمانده و این مسأله پس از پیروزی انقلاب اسلامی تشدید شده است. در مدارس علمیه اهل سنّت، دیده شده است كه كتابهای ابنتیمیه و محمدبن عبدالوهّاب به صورت آشكار برای طلاب تدریس و دیگر كتابهای وهّابیان به صورت اهدایی بین طلاب و روحانیان منطقه توزیع میشود.
جزایر قشم و كیش به دلیل نزدیك بودن به كشورهای خلیج و شنیدن و دیدن صدا و تصویر رادیوها و تلویزیونهای منطقه، كه آیین وهّابیت را تبلیغ و از نظام شیعی حاكم بر ایرانِ اسلامی انتقاد و بدگویی میكنند، نیز در معرض آسیب و حتی خطر گرایش قرار دارند.
مسلمانان شوروی سابق (قریب 70 میلیون نفر) و كشورهای تازه استقلال یافته آسیای میانه مانند تركمنستان، تاجیكستان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبكستان، آذربایجان، ارمنستان و چچن همچون زمانهای گذشته، مورد طمعِ سیاستهای تبلیغاتی وهّابیان بوده و هستند. سالانه میلیونها جلد قرآن با چاپ نفیس، اهدایی پادشاهان سعودی در بین مردم به صورت رایگان توزیع میگردد.(33)
تأسیس مسجد، مراكز مذهبی، كمكهای مالی برای مسلمانان و ارسال و اهدای كتابها و نشریات و مبلّغان مذهبی و قاریان قرآن برای اقامه جماعت و سخنرانی و قرائت قرآن از دیگر برنامههای وهّابیان سعودی برای مسلمانان شوروی (سابق) میباشد كه به طور مرتّب، به ویژه پس از فروپاشی شوروی (سابق) و ایجاد كشورهای مستقل مسلمان و فراهم شدن زمینه تبلیغات اسلامی در كشورها و امكان سفر به عربستان برای مراسم حج صورت میگیرد.
كشور آلبانی با قریب سه میلیون مسلمانِ حنفی مذهب، علیرغم همه فشارهای قرون وسطایی دوران سلطه كمونیستها، پس از فروپاشی شوروی (سابق) آمادگی زیادی برای پذیرفتن تبلیغات اسلامی را دارد كه دستگاههای سعودی با اهدای قرآن، كتب و نشریات، تأسیس و تكمیل مساجد و دعوت مسلمانان برای بازدید از اماكن مقدّسه مكّه و مدینه در ایام حج و غیر آن و پذیرش دانشجو از فرصت پدید آمده استفاده میكنند.
جزایر مالدیو، سریلانكا در اقیانوس هند، كشورهای كنیا، اتیوپی، اوگاندا، غنا، نیجریه، مالی، سنگال، لیبی، استرالیا، كانادا،امریكا، آرژانتین، فیلیپین، سنگاپور، اندونزی، مالزی، چین و ژاپن از دیگر مناطقی هستند كه رژیم آل سعود با شیوههای گوناگون در این كشورها به تبلیغ اسلام وهّابی (اسلام سلفی) میپردازد.
پینوشتها
1ـ البته وهّابیان سعودی از چاپ قرآن كریم با زیباترین خط و كاغذ و اهدای آن به حاجیان و زوّار مكّه و مدینه در ایام حج و در طول سال نیز غافل نیستند.
2ـ روزنامه بورس تاریخ 29 مرداد 1365 به نقل از: سید داوود آقایی، سیاست و حكومت در عربستان سعودی، ص 15
3ـ حافظ وهبة، جزیرة العرب فی القرن العشرین، ص 307 / شوقی ضیف، تاریخ الأدب العربی، ص 183؛ اتحاد ابن سعود و ابن عبدالوهّاب به تصویر مسترهمفر ساخته و پرداخته پیشنهادی یا دستوری استعمار بریتانیای كبیر بوده است، گرچه انتساب یادداشتها، چندان دقیق نباشد، اما بنابر قراین تاریخی و سیاسی تصویری بجا و متین است.
4ـ جزیرة العرب فی القرن العشرین، ص 310 / سید محسنامین عاملی، كشف الارتیاب فی اتباع محمدبن عبدالوهاب، ص 10
5ـ لازم به ذكر است كه وهابیان و آل سعود در دورههای اخیر، نه تنها با اختراعات و اكتشافات بشری مخالفت نكردند، بلكه بیشترین سعی و تلاش خود را در راه استفاده و به كارگیری از آنها در سایه ثروت انبوه نفت به كار بردهاند.
6ـ مؤلف كتاب تاریخ الجزیره العربیة فی عصر الشیخ محمدبن عبدالوهّاب، ص 341 میگوید: «از شیخ 6 فرزند پسر به نامهای: ابراهیم، عبدالعزیز، عبدالله، حسن، حسین و علی و 6 دختر به نامهای سلمی، صفیه، فاطمه، سعدی، عایده و حبیبه باقی ماند.»
7ـ فهد بن محمد الدرعان، النشر فی الجامعات السعودیة، دراسة تحلیلیة نقدیه، الریاض مطبوعات مكتبة فهد الوطنیة، 1423 ه.؛ نویسنده در این كتاب آمار انتشارات این دانشگاه را بالغ بر 103 كتاب و 11 نشریه نوشته است.
8ـ آمار انتشارات این دانشگاه بر 147 كتاب و 19 نشریه فصلی بالغ شده است. (النشر فی الجامعات السعودیة) ص 460
9ـ همان،اینكتابآمار انتشارات را بالغ بر 288 كتاب و 31 نشریه نوشته است.
10ـ همان، ص 466
11ـ محل اصلی این مجمع در شهر جدّه عربستان بوده و با اهداف وحدت نظری و عملی اسلامی و حل مشكلات عقیدتی، اجتماعی فقهی در چارچوب شریعت اسلامی تشكیل شده است.از ایران نیز همه ساله هیأتی از طرف سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در این مجمع شركت میكنند.
12ـ حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، شناخت عربستان، ص 128.
13 الی 16ـ شناخت عربستان، ص 130 / ص 147 / ص 165
17ـ قابل ذكر است كه پس از شكست انقلاب مشروطیت و پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، در سایه تبلیغ وهّابیگری، افرادی مانند سید احمد كسروی، شریعت سنگلجی و حكمیزاده گرایشاتی به آراء و پندارهای وهّابیان پیدا كرده بودند و كتابهایی در مخالفت با عقاید شیعه نوشتند؛ چنانكه مقدّمه كتاب و بخش مهمی از كتاب كشف اسرار حضرت امام خمینی قدسسره در پاسخ به شبهات و ایرادات وهّابیان و طرفداران آنها و آثاری مانند شیعهگری، كسروی و اسرار هزار ساله حكمیزاده میباشد.
18ـ عقیدتی ـ سیاسی نیروی انتظامی، نگاهی به ماهیت و عملكرد فرقه ضالّه وهّابیت، ص 48.
19ـ عربستان سعودی با دقت و توجه برای تأثیر گذاری بر فرهنگ و مردم پاكستان، این فعالیتهای مالی و نظامی را انجام داده و میدهد. قراردادی نظامی بین دولت عربستان و پاكستان مبنی بر آموزش سیاسی و نظامی و فرهنگی یك صدهزار نیروی نظامی ارتش پاكستان در داخل عربستان امضا شده است و شواهد تاریخی نشان میدهد، بیشتر كودتاهای نظامی پاكستان با حمایت ارتش امریكا و عربستان صورت میگیرد؛ مانند كودتای ژنرال ضیاءالحق در سال 1979 م بر ضد ذوالفقار علی بوتو كه در سایه حمایت آلسعود، ذوالفقار علی بوتو اعدام شد و دولت ضیاء الحق، از كمك بلاعوض 578 میلیون دلاری برخوردار گردید. (جزوه نیروی انتظامی، ص 52)
20ـ حافظ تقیالدین، احزاب و نهضتهای سیاسی پاكستان، ص 503 به نقل از: مرتضی زیدی، علل تفرقهگرایی در پاكستان (پایاننامه) ص 110.
21ـ «تلاش گروههای تروریستی وهّابی علیه ایران» روزنامه جمهوری اسلامی، مورخه 5 / 10/ 1369، ش 3355، مرتضی زیدی، به نقل از: علل تفرقهگرایی در پاكستان.
22ـ نام طلبههای فارغالتحصیل از جمعیة العلمای پاكستان و مورد حمایت گروه «سپاه صحابه».
23ـ علامت اختصاری سازمان اطلاعات، امنیت ارتش پاكستان.
24و25ـ مركز مطالعات فرهنگی بینالمللی، جریان پر شتاب طالبان، ص 48 / ص 91.
26ـ همان، ص 117 به نقل از: انوارالحق احدی (كارشناس مسائل سیاسی خاورمیانه) در مصاحبه با مجله میدل ایست، ژوئن 1994 م.
27ـ بایدتوجهداشت كهشاهمسعود،درآن تاریخ، سیاستِ مخالف ایران داشت.
28ـ همان، ص 118.
29ـ حمید احمدی، «طالبان؛ علل و عوامل رشد»، اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، ش 131 ـ 132، ص 32 به نقل از: حركت پرشتاب طالبان، ص 118
30ـ انورالحق احدی، عربستان سعودی ایران و جنگ در افغانستان، ص 173 به نقل از: حركت پرشتاب طالبان، ص 118.
31ـ یكی از استادان محترم (جناب آقای دكتر رضا شعبانی) در كلاس درس شبه قاره هند نقل میكرد: هماكنون آمار فرق و مذاهب در كشور هندوستان به بیش از یك میلیون رسیده است.
32ـ قریب 12% از مردم ایران كه بیشتر در نواحی مرزی در شمال، جنوب، شرق و غرب زندگی میكنند، سنّی مذهب هستند.
33ـ هفتهنامه المسلمون كه در جدّه منتشر میشود، نوشت: خطوط هوایی شوروی (سابق) به زودی 28 پرواز بین جدّه و مسكو برای حمل یك میلیون جلد قرآن كه توسط شاه فهد به مسلمانان شوروی اهدا شده است، انجام خواهد داد. (جزوه نیروی انتظامی)
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}